Operacioni i bajameve tek fëmijët: Kur është me të vërtetë i nevojshëm?

Bajamet janë pjesë e sistemit imunitar dhe kanë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e organizmit, sidomos në moshën e fëmijërisë. Ato ndihmojnë në njohjen dhe luftimin e baktereve dhe viruseve që hyjnë përmes hundës dhe gojës. Megjithatë, tek disa fëmijë bajamet mund të bëhen burim i infeksioneve të përsëritura ose të shkaktojnë probleme me frymëmarrjen dhe gjumin. Në këto situata mjeku mund të propozojë operacionin e bajameve, të njohur si tonsilektomi.

Për shumë prindër, vetë mendimi për operacion shkakton frikë dhe shumë pyetje. A është me të vërtetë i nevojshëm? A do të sëmuret më shpesh fëmija pa bajame? Sa e sigurt është procedura? Edhe pse tonsilektomia është një nga operacionet më të zakonshme tek fëmijët, sot rekomandohet vetëm kur përfitimet me të vërtetë i tejkalojnë rreziqet.

Bajamet janë dy struktura të vogla të vendosura në pjesën e pasme të fytit. Ato janë pjesë e sistemit limfatik dhe ndihmojnë organizmin të njohë dhe të reagojë ndaj infeksioneve. Në fëmijërinë e hershme ato kanë një rol më të madh në imunitet, por me rritjen funksioni i tyre gradualisht bëhet më pak i rëndësishëm. Prandaj, heqja e bajameve zakonisht nuk shkakton dobësim serioz të imunitetit.

Tek shumë fëmijë inflamacioni i bajameve (tonsiliti) është i rastësishëm dhe kalon lehtë me pushim, lëngje dhe ndonjëherë antibiotikë. Por tek disa fëmijë problemet bëhen të shpeshta ose serioze. Arsyet më të zakonshme për të menduar për operacion janë:

• infeksione të përsëritura
• probleme me frymëmarrjen
• apnea obstruktive gjatë gjumit
• bajame të mëdha që bllokojnë fytin
• vështirësi në gëlltitje
• komplikime si abscese

Jo çdo dhimbje fyti do të thotë se nevojitet operacion. Mjekët zakonisht marrin në konsideratë tonsilektominë kur fëmija ka:

• 7 ose më shumë infeksione në një vit
• 5 infeksione çdo vit për dy vite radhazi
• 3 infeksione çdo vit për tre vite radhazi

Veçanërisht merret parasysh nëse infeksionet:

• shoqërohen me temperaturë të lartë
• shkaktojnë qelb në bajame
• kërkojnë antibiotikë të shpeshtë
• ndikojnë ndjeshëm në shkollë dhe jetën e përditshme

Sot, një nga arsyet më të zakonshme për operacion tek fëmijët nuk janë infeksionet, por problemet me frymëmarrjen gjatë gjumit. Bajamet shumë të mëdha mund të çojnë në:

• gërhitje të fortë
• pauza në frymëmarrje (sleep apnea)
• gjumë të shqetësuar
• përgjumje gjatë ditës
• probleme me përqendrimin
• nervozizëm

Tek disa fëmijë, cilësia e pamjaftueshme e gjumit mund të ndikojë në:

• rritjen
• sjelljen
• suksesin në shkollë

Në këto raste, heqja e bajameve shpesh përmirëson ndjeshëm gjumin dhe cilësinë e jetës.

Si merret vendimi për operacion?

Vendimi nuk merret vetëm mbi bazën e numrit të infeksioneve. Mjeku shqyrton:

• ashpërsinë e simptomave
• moshën e fëmijës
• ndikimin në jetën e përditshme
• përgjigjen ndaj trajtimit të mëparshëm

Nevojiten ekzaminime shtesë dhe vlerësim nga otorinolaringologu (ORL) dhe pediatri.

Tonsilektomia kryhet nën anestezi të përgjithshme, që do të thotë se fëmija fle dhe nuk ndien dhimbje gjatë procedurës. Operacioni:

• zakonisht zgjat më pak se një orë
• kryhet përmes gojës
• nuk ka prerje ose shenja të jashtme

Në shumë raste fëmija kthehet në shtëpi të njëjtën ditë ose ditën tjetër.

Shërimi zakonisht zgjat rreth 7 deri në 14 ditë. Në ditët e para është normale që fëmija të ketë:

• dhimbje në fyt
• dhimbje gjatë gëlltitjes
• oreks të ulët
• lodhje
• erë të pakëndshme të gojës

Dhimbja ndonjëherë mund të ndihet edhe në veshë për shkak të rrugëve nervore të përbashkëta. Shumë e rëndësishme është:

• fëmija të pijë mjaftueshëm lëngje
• të shmanget dehidratimi
• të merret terapia kundër dhimbjes sipas udhëzimeve

Në ditët e para zakonisht rekomandohet:

• ushqim i ftohtë dhe i butë
• akullore
• kos
• supa
• pure

Tonsilektomia në përgjithësi është procedurë e sigurt, por si çdo operacion ka disa rreziqe. Komplikimi më i rëndësishëm është gjakderdhja, që mund të ndodhë menjëherë pas operacionit ose disa ditë më vonë. Për këtë arsye prindërit duhet menjëherë të kërkojnë ndihmë mjekësore nëse:

• fëmija pështyn ose vjell gjak
• ka gjakderdhje të fortë nga goja
• ka probleme me frymëmarrjen
• nuk mund të pijë lëngje

Komplikime të tjera të mundshme janë:

• infeksion
• dehidratim
• reagime ndaj anestezisë

Komplikime serioze janë të rralla.

Kjo është një frikë e zakonshme tek prindërit. Studimet tregojnë se shumica e fëmijëve pas tonsilektomisë:

• nuk kanë dobësim të ndjeshëm të imunitetit
• kanë më pak infeksione
• flenë më mirë
• kanë cilësi më të mirë të jetës

Organizmi ka shumë pjesë të tjera të sistemit imunitar që vazhdojnë të sigurojnë mbrojtje.

Tek fëmijët me infeksione të rralla, simptoma të lehta dhe përgjigje të mirë ndaj terapisë, mjeku mund të rekomandojë ndjekje në vend të operacionit. Jo çdo dhimbje fyti kërkon tonsilektomi.

Operacioni i bajameve tek fëmijët sot rekomandohet me kujdes dhe vetëm kur me të vërtetë ekziston nevoja mjekësore. Tek fëmijët me infeksione të shpeshta ose probleme me frymëmarrjen dhe gjumin, tonsilektomia mund të përmirësojë ndjeshëm shëndetin dhe cilësinë e jetës. Edhe pse është normale që prindërit të kenë frikëra, procedura në përgjithësi është e sigurt, dhe shumica e fëmijëve shërohen me sukses dhe shpejt me kujdesin dhe ndjekjen e duhur.