Kanceri i qafës së mitrës (kanceri cervikal): Roli i testit PAP, vaksinës kundër HPV dhe trajtimit

Kanceri i qafës së mitrës, i njohur si kanceri cervikal, është një nga kanceret më të parandalueshëm tek gratë. Falë testeve të rregullta PAP, testimit për HPV dhe vaksinës kundër virusit të papilomës humane (HPV), numri i rasteve në botë është ulur ndjeshëm. Megjithatë, në vendet ku skriningu është i parregullt, kanceri cervikal ende paraqet një problem serioz shëndetësor.

Kanceri cervikal fillon në qelizat e qafës së mitrës – pjesa e poshtme, e ngushtë e mitrës që e lidh atë me vaginën. Shumica e këtyre kancereve shkaktohen nga infeksioni afatgjatë me disa lloje të HPV-së, veçanërisht HPV 16 dhe 18.

Simptomat e hershme – çfarë të njihni?

Në fazat e hershme, kanceri cervikal zakonisht nuk shkakton simptoma. Prandaj, testet e rregullta janë mënyra e vetme për zbulim në kohë.

• Me përparimin e sëmundjes mund të shfaqen:
• gjakderdhje midis cikleve ose pas marrëdhënieve seksuale,
• gjakderdhje pas menopauzës,
• sekrecion vaginal i ujshëm ose me erë të pakëndshme,
• dhimbje në legen ose gjatë marrëdhënieve seksuale.
• Këto simptoma nuk do të thotë gjithmonë kancer, por gjithmonë kërkojnë vlerësim mjekësor.

Çfarë është testi PAP dhe pse është kaq i rëndësishëm? 

Testi PAP (testi Papanikolau) është një procedurë e thjeshtë me të cilën merret një mostër e qelizave nga qafa e mitrës dhe ekzaminohet nën mikroskop. Testi mund të zbulojë:

• ndryshime të hershme prekanceroze (neoplazi intraepiteliale cervikale – CIN),
• anomali qelizore që tregojnë rrezik për zhvillimin e kancerit.

Përparësia më e madhe e testit PAP është se zbulon ndryshimet para se të bëhen kancerogjene, duke mundësuar trajtim në kohë dhe parandalim të kancerit.

• Nga mosha 21 deri në 29 vjeç: testi PAP çdo 3 vite.
• Nga 30 deri në 65 vjeç:Testi PAP + tipizimi HPV çdo 5 vite, ose vetëm testi PAP çdo 3 vite.
• Gratë me rrezik të shtuar (histori të CIN2/3, infeksion HIV, imunosupresion) mund të kenë nevojë për kontrolle më të shpeshta.

Vaksina HPV – parandalimi më i fuqishëm

Vaksina kundër HPV është një nga arritjet më të rëndësishme në parandalimin e kancerit. Ajo mbron nga shumica e tipeve të virusit që shkaktojnë kancer të qafës së mitrës, por edhe kancer të anusit, vaginës, vulvës, penisit dhe disa kancere të kokës dhe qafës.

Është më mirë që vaksina të merret para fillimit të aktivitetit seksual, por ka efikasitet të provuar edhe tek të rriturit deri në moshën 45 vjeç.

• Për vajzat e moshës 9–14 vjeç (më së miri në periudhën 11–12 vjeç).
• Për të rriturit që nuk janë vaksinuar në rini, me këshillën e mjekut.

Si vendoset diagnoza? 
Pas një testi PAP jo normal, mjeku mund të rekomandojë:

• Kolposkopi 

Ekzaminim me një pajisje që mundëson pamje të zgjeruar të qafës së mitrës.

• Biopsi 

Marrja e një mostre të vogël indi për të përcaktuar saktësisht nëse bëhet fjalë për prekancerozë ose kancer.

Trajtimi i ndryshimeve prekanceroze (CIN)

• LEEP (eksçizion elektro-kirurgjikal): Me një tel të hollë të ngrohur me energji elektrike, indet anormale në qafën e mitrës priten dhe hiqen me kujdes.
• Biopsi konike: Hiqet një pjesë konike e indit të qafës së mitrës për të eliminuar ndryshimet e dyshimta dhe për të vendosur diagnozë të saktë.
• Krioterapi: Qelizat anormale shkatërrohen duke u ngrirë me gaz shumë të ftohtë.

Trajtimi i kancerit të qafës së mitrës

Varet nga faza e sëmundjes dhe mund të përfshijë:

• Kirurgji – heqja e një pjese ose e të gjithë mitrës (histerektomi).
• Radioterapi – rrezatimi i indit kancerogjen.
• Kimioterapi – barna që shkatërrojnë kancerin ose e rrisin efektivitetin e radioterapisë.
• Imunoterapi / terapia e targetuar – barna moderne që aktivizojnë mekanizmat mbrojtës ose synojnë receptorë specifikë të tumorit.

Zbulimi i hershëm mundëson trajtim më pak agresiv dhe prognozë dukshëm më të mirë.

Kanceri cervikal është pothuajse plotësisht i parandalueshëm. Testi i rregullt PAP, testimi në kohë për HPV dhe vaksinimi kundër HPV janë mjetet më të fuqishme për mbrojtjen e shëndetit.
Nëse shfaqen simptoma ose nëse mjeku juaj rekomandon ekzaminime shtesë, është e rëndësishme të reagoni menjëherë. Zbulimi i hershëm jo vetëm që shpëton jetë, por mundëson edhe trajtimin më të thjeshtë dhe më të suksesshëm.