Тонзилитис (воспаление на крајниците): Симптоми и кога се потребни антибиотик или операција

Тонзилитисот претставува воспаление на крајниците – лимфни структури сместени во задниот дел на грлото кои играат важна улога во имунолошкиот систем, особено во детството. Иако најчесто е предизвикан од вирусни инфекции и поминува релативно брзо, тонзилитисот може да биде болен, упорен и да предизвика значителни тешкотии при голтање и говор. Понекогаш воспалението може да биде бактериско, да доведе до гној, висока температура и потреба од антибиотици.

Кај одредени пациенти, повторливи или хронични воспаленија можат да наметнат потреба од операција – тонзилектомија, која претставува трајно отстранување на крајниците. Разбирањето на симптомите, причините и критериумите за третман им помага на пациентите и родителите навремено да побараат соодветна медицинска помош.

Крајниците се првата линија на одбрана при влезот на воздух и храна во телото. Тие постојано доаѓаат во контакт со вируси и бактерии, па затоа не е изненадувачки што воспалението е честа појава кај деца, но и кај возрасни.

• Вируси – аденовирус, инфлуенца, риновирус, Epstein–Barr вирус (мононуклеоза). Вирусниот тонзилитис е најчест и обично поминува самостојно.
• Бактерии – најчесто Streptococcus pyogenes (стрептокок), предизвикувач на гноен тонзилитис.
• Габични инфекции или инфекции поврзани со намален имунитет.

Кај децата, тонзилитис се јавува почесто поради недоволно развиен имунолошки систем, додека кај возрасните повторливи инфекции често укажуваат на хронично воспаление или постојани крипти на крајниците каде се задржуваат бактерии.

Симптомите може да се разликуваат зависно од причината, возраста и тежината на воспалението. Најчести се:

• болка во грлото која се влошува при голтање
• црвени и зголемени крајници
• бели или жолти наслаги (гнојни чепчиња)
• висока температура
• непријатен здив
• болка во ушите (пренесена болка)
• замор, слабост
• отечени лимфни јазли на вратот
• тешкотии при голтање или отворање на устата

Кај вирусен тонзилитис честопати има кашлица, течење на нос, зацрвенети очи и општа настинка.
Кај бактериски (стрептококен) тонзилитис симптомите се понагласени, со појава на гној, висока температура и изостанување на кашлица.

Гнојниот тонзилитис најчесто е предизвикан од стрептокок и се карактеризира со:

• гнојни наслаги или бели чепчиња
• интензивна болка при голтање
• температура над 38.5°C
• брз почеток на симптомите
• отечени и болни лимфни јазли на вратот

Овој тип воспаление бара внимателна проценка бидејќи нелекуваниот стрептокок може да предизвика компликации како ревматска треска, воспаление на бубрезите (гломерулонефритис), или формирање апсцес.

Антибиотиците не се потребни кај вирусен тонзилитис – тие нема да го забрзаат заздравувањето.

Тие се индицирани само кога има потврда или силен сомнеж за бактериска (стрептококна) инфекција. Лекарот проценува врз основа на клиничките знаци и, по потреба, изведува:

• брз стрептокок тест
• брис на грло и микробиолошка култура
• Антибиотиците се препорачуваат кога има:
• гнојни наслаги
• висока и упорна температура
• изразена болка
• отечени лимфни јазли
• позитивен стрептокок тест

Најчесто се користи пеницилин или амоксицилин, а кај пациенти со алергија – алтернативни макролиди.

Важно: иако симптомите често се подобруваат за 48 часа, антибиотската терапија мора да се заврши целосно за да се спречат компликации.

Кај некои лица воспалението се јавува повеќекратно, особено ако крајниците имаат длабоки крипти во кои се задржуваат бактерии. Хроничниот тонзилитис може да предизвика:

• чест непријатен здив
• чувство на „чепчиња“ во грлото (тонзиларни камчиња)
• повторливи инфекции повеќе пати годишно
• трајна болка во грлото или чувство на нелагодност

Во овие случаи, лекарот може да разгледа потреба од операција.

Тонзилектомијата може да биде препорачана кога воспалението е честопати повторливо, тешко или предизвикува компликации. Најчести индикации се:

• 7 или повеќе инфекции во една година,
• 5 инфекции годишно во две последователни години,
• 3 инфекции годишно во три последователни години,
• перитонзиларен апсцес (гној зад крајникот),
• хроничен тонзилитис со лош здив и дискомфорт,
• значителни потешкотии со дишењето или спиењето (опструктивна апнеа),
• големи крајници кои го попречуваат голтањето.

Операцијата е рутинска и безбедна, а најчесто се прави под општа анестезија. Процесот на заздравување трае околу 10–14 дена.

Без разлика на причината, важни мерки за олеснување се:

• добра хидратација
• топли чаеви или супи
• аналгетици како парацетамол или ибупрофен
• одмор
• користење на навлажнувачи за воздухот

• болката е силна или се влошува
• симптомите траат повеќе од 3–4 дена без подобрување
• има потешкотии при отворање на устата
• температурата е над 39°C
• се појавува загаден здив и силна еднострана болка (можен апсцес)