Ковид-19 денес: Симптоми, тестирање и долгорочни последици

Иако Ковид-19 повеќе не е глобална итност како во 2020–2022 година, вирусот SARS-CoV-2 продолжува да циркулира низ светот и да се појавува во нови варијанти. Денес болеста генерално има поблага клиничка слика кај повеќето здрави лица, но сепак останува значајна, особено за ранливите групи, како постари лица, лица со хронични заболувања и оние со ослабен имунитет. Поради континуираните мутации, симптомите и начинот на тестирање се менуваат со текот на времето, а сè поголемо внимание се посветува и на „долг Ковид“, состојба што може да трае со месеци по акутната инфекција.

Со појавата на нови варијанти (Омикрон и неговите подваријанти), клиничката слика значително се промени во споредба со оригиналниот вирус. Денешните симптоми повеќе наликуваат на инфекција на горните дишни патишта и често се поблаги.

• болки во грло
• затнат или течење на нос
• кашлица (сува или со секрет)
• замор
• главоболка
• покачена температура
• болки во мускули и зглобови
• кивање

Сè поретко се јавуваат симптомите кои беа „класични“ во 2020 година, како губење на вкус и мирис, но не се исклучени.

Некои пациенти може да имаат и:

• стомачни симптоми (дијареја, гадење)
• болка во градите
• вртоглавица

Повеќето случаи се самоограничувачки и траат 3–7 дена, но кај ранливи категории може да се развие потешка форма, вклучувајќи и пневмонија.

Иако многу здравствени системи повеќе не бараат задолжително тестирање, тестовите остануваат корисни кога е важно да се знае точната причина за симптомите – за лична заштита, заштита на околината и донесување одлуки за работа или патување.

• имате симптоми на респираторна инфекција и сте биле во контакт со заболен
• имате важен состанок или работа со ранливи лица (болници, домови за стари лица)
• треба да патувате или участвувате на настан со голем број луѓе
• имате хронични болести и симптомите се влошуваат
• имате висока температура >38°C повеќе од 48 часа
• симптомите траат подолго од една недела

Луѓето со послаб имунитет треба да се тестираат и порано, бидејќи навременото лекување со антивирусни лекови е клучно.

Какви тестови постојат и кој кога е најсоодветен?

Денес најкористени се два типа тестови:

• резултат за 15–20 минути
• најдобро детектираат вирус кога симптомите се силни
• помалку чувствителни од PCR, но практични за домашна употреба
• негативен тест не ја исклучува инфекцијата, особено првите 24–48 часа

Антигенски тест повторно се препорачува по 48 часа ако симптомите продолжат.

• “златен” стандард
• откриваат помали количини вирус
• потребни кај лица со висок ризик
• PCR тест е најпотребен кога:
• симптомите се присутни, но антигенскиот тест е негативен
• пациентот е имунокомпромитиран
• симптомите се тешки или се развива пневмонија

Кај пациенти со поголем ризик од компликации, лекарот може да препорача антивирусна терапија, како Пакславид (nirmatrelvir/ritonavir) или други слични лекови кои се достапни. Оваа терапија е најефективна кога се започнува во првите 5 дена од појавата на симптомите. Антивирусните лекови се најкорисни за:

• лица над 60 години
• лица со хронични заболувања како срцеви болести, белодробни болести или дијабетес
• имуносупримирани пациенти

Овие лекови го намалуваат ризикот од хоспитализација, тежок тек на болеста и смртност.

Иако повеќето случаи се лесни, важно е да се препознае кога симптомите укажуваат на посериозна состојба. Лекарска помош треба да се побара ако се појават:

• отежнато дишење
• болка или притисок во градите
• постојана висока температура што не се контролира со лекови
• значителна слабост или неспособност за нормално функционирање
• намалено ниво на будност или конфузија
• знаци на дехидратација

Овие симптоми може да укажуваат на компликации како пневмонија или сериозно влошување на општата состојба.

„Долг Ковид“ (Long COVID) е состојба при која симптомите на Ковид-19 продолжуваат да траат повеќе од четири недели по акутната инфекција. Оваа состојба може да се јави и кај луѓе кои имале лесен тек на болеста и не биле хоспитализирани. Се смета дека долг Ковид е резултат на продолжена имунолошка реакција, воспаление или оштетување на ткивата.

• хроничен замор или исцрпеност
• тешкотии со концентрација, познато како „brain fog“
• отежнато дишење
• упорна кашлица
• болки во мускули и зглобови
• нарушен сон
• палпитации
• анксиозност или промени во расположението

Симптомите може да се менуваат со текот на времето и значително да влијаат на квалитетот на живот.

Неколку групи луѓе имаат поголема веројатност да развијат долготрајни последици:

• лица со повеќе симптоми за време на акутната инфекција
• пациенти со хронични заболувања/ имуносупресирани
• невакцинирани лица

Лекувањето на долг Ковид е насочено кон симптомите и може да вклучува рехабилитација, длабоки дишења, физикална терапија, корекција на сон и психолошка поддршка.

Иако вирусот продолжува да мутира, постојат едноставни мерки што значително можат да го намалат ризикот од пренос:

• редовно и темелно миење раце
• проветрување на затворени простори
• избегнување близок контакт ако вие или други сте болни
• носење маска во здравствени установи или кога имате симптоми
• редовна вакцинација

Вакцините, особено ажурираните бустери, не секогаш спречуваат инфекција, но го намалуваат ризикот од тежок тек на болеста, потреба од хоспитализација и појава на долг Ковид.